BLOG

ZABURZENIE ODŻYWIANIA

Zaburzenia odżywiania z napadami objadania się

ZABURZENIE ODŻYWIANIA
ZABURZENIE ODŻYWIANIA

Zaburzenia odżywiania z napadami objadania są zaliczane do jednych z częściej występujących zaburzeń odżywiania. Ich pojawienie się  jest konsekwencją transakcji wielu czynników, między innymi biologicznych i społeczno-kulturowych. Ponadto duża dostępność jedzenia stwarza możliwość wykorzystania go w celu zaspokojenia nie tylko potrzeb fizjologicznych ale także psychologicznych i może stanowić istotny czynnik ryzyka.

CZYM JEST ZABURZENIE ODŻYWIANIA Z NAPADAMI OBJADANIA SIĘ?

BED (binge eating disorder) określany również jako jedzenie kompulsywne jest schorzeniem zaliczanym do grupy zaburzeń odżywiania. W jego przebiegu dochodzi do spożywania dużych ilości pożywienia w krótkim czasie z towarzyszącym poczuciem utraty kontroli oraz poczuciem winy. Zaburzeniu nie towarzyszy stosowanie zachowań kompensacyjnych. Szczególnie wrażliwe na wystąpienie BED są osoby w wieku 16-17 lat. Ryzyko pojawienia się zaburzenia zwiększają czynniki stresotwórcze i zmiany hormonalne. W przebiegu BED często współwystępuje: nadużywanie alkoholu, depresja, zaburzenia osobowości w kierunku borderline, zaburzenia lękowe, zaburzenia nastroju, a także zespół stresu pourazowego (PTSD).

PRZYCZYNY ZABURZENIA ODŻYWIANIA Z NAPADAMI OBJADANIA SIĘ

Przyczyny zaburzenia odżywiania z napadami objadania się nie są w pełni znane ale podobnie jak w przypadku innych zaburzeń odżywiania mają charakter  polietiologiczny. Obecnie uważa się, że czynniki ryzyka obejmują:

sferę somatyczną – obciążenia genetyczne, zaburzenia w neuroprzekaźnictwie, nieprawidłowe funkcjonowanie ośrodka głodu i sytości. W BED występuje także powszechna nieprawidłowość opioidowa w mózgu.

Rodzinne środowisko żywieniowe – cechy i właściwości rodziców związane z ich aktywnością żywieniową, postawy i przekonania żywieniowe, ekspozycja na jedzenie, obecność mediów i dystraktorów podczas jedzenia, monitorowanie i kontrolowanie tego jakie produkty  i potrawy wybiera dziecko, a także pewne specyficzne właściwości systemu rodzinnego, które mogą sprzyjać rozwojowi zaburzeń odżywiania (nadopiekuńczość, nieumiejętność rozwiązywania konfliktów, nadmierna kontrola).  Nierozsądne stosowanie diet redukcyjnych, długo utrzymujący się deficyt energetyczny oraz nieprawidłowo zbilansowany sposób odżywiania znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia tego zaburzenia. Znaczenia mają także indywidualne przekonania na temat jedzenia, stosowanie podziału na produkty „dozwolone” i „zakazane” oraz nieuzasadniona eliminacja niektórych produktów lub grup produktów.

Kulturowy wymiar jedzenia – charakteryzujący się w kulturze zachodniej presją społeczną gloryfikującą wygląd zewnętrzy i określony rozmiar sylwetki wpływając na wzrost niezadowolenia z własnego ciała. Ponadto wszechobecny healthism kładzie nacisk na zwiększanie samokontroli i dbałość o zdrowie co przy jednoczesnej ogromnej ekspozycji na jedzenie i zachęcie do korzystania z dostępnych dóbr może działać frustrująco i dezorientująco.

Czynniki o charakterze intrapsychicznym: neurotyczność, depresyjność, zaburzenia osobowości  z pogranicza, impulsywność, cechy obsesyjno-kompulsywne, brak asertywności i umiejętności odraczania w czasie gratyfikacji.

ROLA NAPADÓW OBJADANIA W PRZEBIEGU ZABURZENIA

Jedzenie pełni w naszym życiu wiele różnych funkcji. W przebiegu zaburzeń odżywiania z napadami objadania się główną funkcją jedzenia nie jest zaspokojenie głodu fizycznego i odżywienie organizmu. W tym przypadku objadanie służy przede wszystkim:

  • Obniżeniu napięcia
  • Odreagowaniu stresu
  • Poprawie nastroju
  • Odwróceniu uwagi od przeżywanych emocji
  • Zwiększeniu poczucia ukojenia, komfortu i bezpieczeństwa

Niestety wymienione wyżej efekty kompulsywnego jedzenia są krótkotrwałe. Po zakończeniu napadu objadania się pojawia się ogromne poczucie winy i niechęci wobec siebie a także dyskomfort fizyczny.

KRYTERIA DIAGNOSTYCZNE

Obecnie istnieją dwa systemy klasyfikacyjne pozwalające zdiagnozować BED. Należy do nich Diagnostyczny i Statystyczny Podręcznik Zaburzeń Psychicznych (ang. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders DSM) oraz Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów Zdrowotnych (ang. International Statistical Classification of Desease and Related Health Problems, ICD).

Kierując się kryteriami diagnostycznymi określonymi w DSM-5 (APA, 2013) o zaburzeniu odżywiania możemy mówić wówczas, gdy mamy do czynienia z następującymi objawami:

  1. Powtarzającymi się epizodami niepohamowanego jedzenia
  2. Współwystępowaniem z powyższymi przynajmniej trzech następujących objawów:
  • jedzeniem aż do nieprzyjemnego uczucia pełności
  • Jedzeniem dużych porcji pożywienia, pomimo nieodczuwanego głodu
  • Jedzeniem w samotności z powodu wstydu/zakłopotania jedzeniem
  • Odczuwanie wstrętu do siebie, depresji lub winy po przejedzeniu
  1. Wyraźne cierpienie dotyczące niepohamowanego jedzenia
  2. Występowanie niepohamowanego jedzenia co najmniej raz w tygodniu przez 3 miesiące
  3. Brak pojawiających się czynności kompensacyjnych w związku z niepohamowanym jedzeniem.

LECZENIE ŻYWIENIOWE I PSYCHOTERAPIA

Proces terapeutyczny zaburzeń odżywiania z napadami objadania się obejmuje zarówno pomoc psychoterapeutyczną (np. w nurcie poznawczo-behawioralnym), medyczną jak i żywieniową oraz edukację żywieniową i psychoedukację. W leczeniu farmakologicznym wykorzystuje się często leki przeciwdepresyjne i przeciwpadaczkowe. Bardzo ważna jest nabycie umiejętności rozpoznawania emocji i adaptacyjnych sposobów radzenia sobie z nimi. Wspierająco działa stosowanie praktyki uważności oraz wdrażanie zasad szeroko pojętego zdrowego stylu życia. Na płaszczyźnie żywieniowej konieczne jest spożywanie regularnych i odpowiednio zbilansowanych posiłków, a także rezygnacja z restrykcyjnych diet oraz nieuzasadnionych eliminacji produktów spożywczych.

Literatura:

  1. Brytek-Matera A. (red.) Psychodietetyka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2020
  2. Obara-Gołąbiowska M. Nadwaga, otyłość i psychologia, Diffin SA, Warszawa 2020